Na een regenachtige fietstocht zit er modder rond het achterwiel en hoor je misschien wat meer geluid uit de aandrijving. Bij een gewone fietsketting is dat vaak een goed moment om de boel schoon te maken en opnieuw te smeren. Wie jarenlang met een ketting heeft gefietst, zal daardoor al snel naar een flesje kettingolie grijpen. Bij een e-bike met riemaandrijving kun je dat flesje beter laten staan. Fabrikant Gates, die riemaandrijvingen levert voor veel elektrische fietsen, schrijft namelijk voor dat de riem niet gesmeerd hoeft te worden. Het systeem is juist ontwikkeld om zonder de olie en het vet van een traditionele fietsketting te functioneren. Dat is een belangrijk verschil, want een riem ziet er op het eerste gezicht misschien uit als een ander soort ketting, maar werkt technisch heel anders. De onderdelen vragen daardoor ook om een andere manier van onderhoud. Waarom een fietsriem geen kettingolie nodig heeft Een traditionele fietsketting bestaat uit metalen schakels die voortdurend ten opzichte van elkaar bewegen. Op die scharnierpunten ontstaat wrijving, waardoor regelmatig smeren nodig is om de ketting soepel te houden en slijtage te beperken. Een fietsriem heeft die bewegende metalen schakels niet. Bij het veelgebruikte Carbon Drive-systeem van Gates gaat het om een doorlopende riem met een versterking van koolstofvezels. Aan de binnenkant zitten tanden die in de tandwielen grijpen en zo de trapkracht overbrengen naar het achterwiel. Omdat er geen metalen kettingschakels langs elkaar bewegen, is de gebruikelijke smering overbodig. Gates bevestigt in zijn onderhoudsinformatie expliciet dat de riemaandrijving zonder smeermiddel werkt. Dat heeft verschillende voordelen. De riem zelf kan niet roesten zoals een metalen ketting en er zit geen vettige olielaag op die gemakkelijk vuil aantrekt. Ook de bekende zwarte kettingvlekken op je broek blijven achterwege, terwijl je minder tijd kwijt bent aan het schoonmaken en opnieuw smeren van de aandrijving. Toch betekent onderhoudsarm niet dat een riem nooit aandacht nodig heeft. Vooral vuil tussen de tanden en een verkeerde riemspanning kunnen na verloop van tijd problemen veroorzaken. Zo maak je de riem wel schoon na een natte rit Tijdens de herfst en winter krijgen ook fietsen met riemaandrijving veel vuil te verwerken. Opspattend water, zand, modder en strooizout komen tussen de riem en de tandwielen terecht. Hoewel de aandrijving goed tegen normale weersomstandigheden kan, is het verstandig om opgehoopt vuil niet langdurig te laten zitten. Fietsfabrikant Tern adviseert in zijn onderhoudsuitleg om de riem schoon te maken wanneer deze zichtbaar vuil is. Daarvoor is doorgaans gewoon water voldoende. Met een zachte borstel, spons of doek kun je het vuil van de riem en tussen de tanden verwijderen. Je hoeft de riem daarna niet met olie in te smeren. Zodra het vuil is verdwenen, kan de aandrijving weer normaal worden gebruikt. Vooral na ritten over wegen waarop veel strooizout ligt, is het verstandig om wat vaker schoon te maken. Ook een sterke, geconcentreerde waterstraal is geen goed idee, omdat die water in lagers of gevoelige onderdelen van de elektrische fiets kan drukken. Het is bovendien niet nodig om de riem iedere dag uitgebreid te reinigen. Wie vooral over schone fietspaden rijdt, zal er weinig werk aan hebben. Na een modderige rit of een periode met veel strooizout is een korte controle wel verstandig, omdat steentjes en ander vuil tussen de tanden kunnen blijven zitten. Je riem begint te piepen: moet je dan toch smeren? Een piepende aandrijving is voor veel fietsers juist de aanleiding om naar kettingolie te grijpen. Bij een traditionele ketting kan dat helpen wanneer de schakels droog zijn geworden, maar bij een fietsriem hoeft het geluid helemaal niets met een gebrek aan smering te maken te hebben. Een veelvoorkomende oorzaak is opgehoopt vuil. Zand en kleine steentjes kunnen tussen de tanden van de riem en de tandwielen terechtkomen, waardoor tijdens het fietsen geluid ontstaat. In dat geval kan een grondige schoonmaakbeurt met water het probleem al oplossen. Blijft de riem piepen of kraken, dan kan er iets anders aan de hand zijn. De spanning kan bijvoorbeeld niet meer goed zijn, of de riem loopt niet helemaal recht over de tandwielen. Dat kan gebeuren wanneer onderdelen verschuiven of wanneer er aan het achterwiel is gewerkt. Bij een verkeerde spanning kunnen de gevolgen groter zijn dan wat extra geluid. Een te losse riem kan tijdens het trappen over de tanden van het tandwiel springen, terwijl een te strak gespannen riem juist extra belasting veroorzaakt op onder meer de lagers van de achterwielnaaf. Gates heeft hulpmiddelen ontwikkeld waarmee de spanning kan worden gecontroleerd. Er bestaat zelfs een app die via de microfoon van een smartphone de trillingsfrequentie van de riem kan meten. De juiste spanning hangt echter af van de fiets en het gebruikte aandrijfsysteem, waardoor zomaar wat strakker zetten geen goed idee is. Sommige fabrikanten noemen voor specifieke piepgeluiden een daarvoor geschikt onderhoudsmiddel, maar dat is iets anders dan de riem standaard met kettingolie behandelen. Wanneer schoonmaken niet helpt, is het verstandiger om eerst de spanning en uitlijning te laten controleren. Ook een onderhoudsarme riem kan verslijten Een belangrijk voordeel van een riemaandrijving is dat deze doorgaans veel langer meegaat dan een traditionele fietsketting. Toch is de levensduur niet onbeperkt. Hoe snel de onderdelen slijten, hangt onder meer af van het gebruik, de omstandigheden, de riemspanning en de belasting van de aandrijving. Bij het schoonmaken kun je meteen controleren of de riem nog in goede staat verkeert. Let bijvoorbeeld op beschadigde of ontbrekende tanden, scheurtjes, gerafelde randen en plekken waar de versterkende vezels zichtbaar worden. Ook de tandwielen kunnen slijten en moeten soms worden vervangen. Een riem vraagt bovendien om een andere behandeling dan een ketting wanneer hij wordt vervangen of gedemonteerd. Gates waarschuwt om de riem niet te knikken, sterk te verdraaien of met gereedschap over een tandwiel te wrikken. Daardoor kunnen de interne vezels beschadigd raken, ook wanneer dat aan de buitenkant niet direct zichtbaar is. Dat is vooral belangrijk voor mensen die zelf hun achterwiel verwijderen om bijvoorbeeld een lekke band te repareren. Bij het terugplaatsen moet niet alleen het wiel goed vastzitten, maar ook de uitlijning en spanning van de riem kloppen. Wie daarover twijfelt, kan dit beter door een fietsenmaker laten controleren. Voor het gewone onderhoud blijft het verschil met een fietsketting gelukkig eenvoudig. Een traditionele ketting moet regelmatig worden schoongemaakt en gesmeerd. Bij een riemaandrijving kun je die laatste handeling overslaan en je beperken tot het verwijderen van vuil en het controleren van de conditie van de onderdelen.