อุตสาหกรรมยานยนต์โลกกำลังเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่ และผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยในกลุ่มอุตสาหกรรมยานยนต์ที่เคยเป็นกระดูกสันหลังของ Detroit of Asia กำลังถูกบีบให้หาที่ยืนใหม่ภายใต้การแข่งขันทางเทคโนโลยีรถยนต์ที่รุนแรงด้านเทคโนโลยี จากยานยนต์เครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) มาเป็นยานยนต์ไฟฟ้า หรือ EV ทางออกที่รัฐบาลและภาคเอกชนเลือกคือต้องไปให้ไกลกว่าถนน ไปถึงวงโคจรของโลก ซึ่งเป็นเนื้อหาหลักส่วนหนึ่งของการเดินทางมาโรดโชว์ของ "ทีมไทยแลนด์" ที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น การเดินทางมาครั้งนี้ มีหัวหน้าคณะนำโดย นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง พร้อมทั้งนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) โดยทีมไทยแลนด์ได้เปิดการเจรจากับหน่วยงานอวกาศและบริษัทดาวเทียมของญี่ปุ่นอย่างเป็นระบบเป็นครั้งแรก นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง พร้อมทั้งนายวราวุธ ศิลปอาชา รมว.อุตสาหกรรม บีโอไอ และภาคเอกชน โรดโชว์ญี่ปุ่น รัฐบาลมอง "อุตสาหกรรมอวกาศและดาวเทียม" เป็นโอกาสใหม่ที่ต่อยอดจากฐานยานยนต์เดิมได้ สาระสำคัญที่จับต้องได้โดยตรง คือ ส.อ.ท. ได้ลงนามหนังสือแสดงเจตจำนงกับองค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) และองค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่น (JETRO) พร้อมกันนี้ยังได้เข้าเยี่ยมชมบริษัทดาวเทียมขนาดเล็กชั้นนำ 4 แห่ง เพื่อวางกรอบความร่วมมืออย่างเป็นทางการในเปลี่ยนองค์ความรู้ และการเชื่อมโยงผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานอวกาศของญี่ปุ่น แปลงข้อตกลงผู้นำสองประเทศสู่การปฏิบัติ รัฐบาลได้ส่งสัญญาณในระดับนโยบายชัดเจน โดย รองนายกฯ เอกนิติ ยืนยันว่ารัฐบาลให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรมอวกาศและดาวเทียม และมองว่าเป็นอุตสาหกรรมที่สร้างโอกาสใหม่ ส่วนประโยชน์ใช้สอยก็จับต้องได้ ดาวเทียมวงโคจรต่ำช่วยพยากรณ์อากาศเพื่อการเกษตร และใช้ในการสื่อสารและอินเทอร์เน็ต แรงงานฝีมือในอุตสาหกรรมยานยนต์ก็ยกระดับและปรับทักษะได้ผ่านโครงการ Skill Bridge ของบีโอไอ สอดคล้องกับผู้นำทั้งสองประเทศ ได้หารือทวิภาคี เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์โดยย้ำเป้าหมายร่วมกันที่จะผลักดันผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยให้ขยายไปสู่ชิ้นส่วนดาวเทียมและอุปกรณ์อวกาศ เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและงานทักษะสูง ซึ่งการเดินทางของทีมไทยแลนด์ในสัปดาห์เดียวกันกับคณะของนายกฯ จึงถือเป็นการแปลงข้อตกลงระดับผู้นำให้เป็นแผนปฏิบัติ นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง และทีมไทยแลน์ โรดโชว์ญี่ปุ่น ทั้งนี้ในช่วงของการโรดโชว์ รองนายกฯ เอกนิติ ยังมีโอกาสเข้าหารือกับ นายอาคาซาวะ เรียวเซ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น (METI) โดยฝ่ายญี่ปุ่นเป็นผู้เสนอประเด็นอวกาศขึ้นมา และเสนอให้นำจุดแข็งด้านวิศวกรรมความแม่นยำสูงและการผลิตชิ้นส่วนของไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานดาวเทียมพร้อมกับเสนอความร่วมมือด้าน Optical Quantum Computing และการพัฒนาระบบนิเวศอุตสาหกรรมควอนตัมในประเทศไทยด้วย การผลักดันเรื่องดังกล่าวทั้งสองฝ่ายตั้งเป้าหมายร่วมมือขับเคลื่อนให้เห็นผลก่อนผู้นำพบกันในวาระครบรอบ 140 ปีความสัมพันธ์ไทย-ญี่ปุ่นในปี 2570 ซึ่งนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และคณะ จะเดินทางมาเยือนญี่ปุ่นต่อไป เป้าหมายชิ้นส่วนไทยไปอยู่บนดาวเทียมของโลก นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ระบุว่า โจทย์ของภารกิจนี้ไม่ได้อยู่ที่การส่งดาวเทียมของไทยขึ้นฟ้า แต่อยู่ที่การทำให้ชิ้นส่วนที่ผลิตในโรงงานไทยได้ขึ้นไปอยู่บนดาวเทียมของโลก แรงกดดันที่ผลักให้ไทยหันมาหาอวกาศมาจากโครงสร้างของอุตสาหกรรมรถยนต์เอง SME ไทยกว่า 3 ล้านรายกำลังเจอแรงกดดันจากการเปลี่ยนจากรถเครื่องยนต์สันดาปไปเป็นรถไฟฟ้า ซึ่งทำให้จำนวนชิ้นส่วนที่ต้องใช้ลดจากหลายหมื่นชิ้นเหลือหลักพันชิ้น ผู้ผลิตชิ้นส่วนที่ไม่ปรับตัวเสี่ยงจะหลุดออกจากห่วงโซ่ ขณะที่ทักษะการผลิตความแม่นยำสูงที่สะสมมาหลายทศวรรษยังเป็นทุนที่ใช้ต่อยอดได้ คำถามคือจะนำทุนนี้ไปใช้ที่ไหน “จากการเข้าพบกลุ่มบริษัทผู้ผลิตดาวเทียมของญี่ปุ่น ได้ข้อมูลที่ยืนยันว่าเส้นทางนี้เป็นไปได้ ชิ้นส่วนดาวเทียมญี่ปุ่นกว่า 60-70% ผลิตโดยซัพพลายเออร์ที่เคยทำชิ้นส่วนยานยนต์เครื่องยนต์สันดาปมาก่อน ข้อเท็จจริงนี้ทำให้ญี่ปุ่นกลายเป็นต้นแบบที่ไทยนำมาใช้ได้ทันที เพราะไทยมีฐานผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภูมิภาค” นายวราวุธ ระบุ นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม โรดโชว์ญี่ปุ่น นายวราวุธ กล่าวด้วยว่า เหตุผลด้านมูลค่าก็ชัดเจน ดาวเทียมผลิตในปริมาณน้อยกว่ารถยนต์มาก แต่ชิ้นส่วนแต่ละชิ้นมีมูลค่าสูง ชิ้นส่วนดาวเทียมไม่กี่ชิ้นอาจมีมูลค่าเท่ากับชิ้นส่วนรถยนต์นับพันชิ้น ทั้งนี้เพราะชิ้นส่วนดาวเทียมต้องแม่นยำระดับไมโครเมตรถึงนาโนเมตร และแรงงานกับผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ของไทยมีพื้นฐานทักษะในด้านนี้อยู่แล้ว ฝ่ายญี่ปุ่นเองก็ขาดแคลนแรงงานทักษะสูง และพร้อมถ่ายทอดความรู้เพื่อดึงซัพพลายเออร์ไทยเข้าห่วงโซ่อุปทาน จัดโต๊ะหารือทางการ 4 บริษัทชัพพลายเชนอวกาศ อีกส่วนหนึ่งของคณะคือนายธนฑิตย์ รักตะบุตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี พร้อมด้วยผู้บริหารของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ได้หารือกับบริษัทด้านอวกาศของญี่ปุ่น 4 ราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นซัพพลายเชนของบริษัทชั้นนำด้านอวกาศของญี่ปุ่น ทั้งนี้บริษัทญี่ปุ่นสนใจร่วมพัฒนาชิ้นส่วนดาวเทียมและซอฟต์แวร์ และพร้อมถ่ายทอดความรู้ นายธนฑิตย์ สะท้อนว่าฝ่ายญี่ปุ่นมองไทยเป็นประเทศที่มีศักยภาพ และให้ความสำคัญกับไทยในฐานะอุตสาหกรรมเป้าหมายใหม่ โดยบริษัทด้านอวกาศของญี่ปุ่น 4 ราย สนใจร่วมมือกับประทศไทยทั้งการยกระดับการพัฒนาชิ้นส่วนดาวเทียมการพัฒนาระบบซอฟต์แวร์ โดยทางเอกชนญี่ปุ่นยังพร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับไทยด้วย นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง และทีมไทยแลน์ โรดโชว์ญี่ปุ่น เชื่อมซัพพลายเชนชิ้นส่วนอวกาศ นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ เลขาธิการ คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ระบุว่า ประเทศไทยต้องการให้เกิดการเชื่อมโยงของกลุ่มชิ้นส่วนที่บริษัทไทยผลิตได้ ซึ่งเคยหารือเบื้องต้นมาแล้ว ได้แก่ แผงโซลาร์เซลล์และชิ้นส่วนโครงสร้างโลหะสำหรับดาวเทียม อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และระบบเซนเซอร์ เช่น PCB และสายไฟที่ทนแรงสั่นสะเทือนและความร้อนสูง รวมถึงอุปกรณ์ภายในยานอวกาศ เช่น เบาะนั่ง เพื่อให้บริษัทญี่ปุ่นใช้ไทยเป็นฐานการผลิตชิ้นส่วนอวกาศ อย่างไรก็ตามชิ้นส่วนอวกาศหลายกลุ่มต้องใช้ทักษะขึ้นรูปโลหะที่แม่นยำสูง และต้องใช้วิศวกรเครื่องกล โดยเฉพาะด้านอิเล็กทรอนิกส์และเมคคาทรอนิกส์ (Mechanical) ไทยมีความพร้อมในด้านนี้ เพราะเป็นฐานการผลิต PCB อันดับต้นของอาเซียนและเป็นศูนย์กลางการผลิตยานยนต์ที่สำคัญ ฝ่ายไทยมองว่าความร่วมมือไทย–ญี่ปุ่นขยายต่อได้ทั้งด้านเซมิคอนดักเตอร์ พลังงานสีเขียว อวกาศ และเครื่องมือแพทย์ ข้อมูลของบีโอไอระบุว่า ช่วงมกราคม–กันยายน 2569 โครงการจากญี่ปุ่นในกิจการอากาศยานและอวกาศได้รับอนุมัติส่งเสริมการลงทุน 1 โครงการ เงินลงทุน 2,589 ล้านบาท ในช่วงเดียวกัน ต่างชาติยื่นขอรับส่งเสริมในกิจการนี้ 6 โครงการ มูลค่า 1,550 ล้านบาท ส่วนการลงทุนจากญี่ปุ่นทุกกิจการได้รับอนุมัติ 184 โครงการ เงินลงทุนรวม 50,701 ล้านบาท นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ เลขาธิการคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ส.อ.ท.เชื่อม 4 บริษัทหาพันธมิตร-ขยายห่วงโซ่อุปทาน อย่างไรก็ดีในมุมมองของทางภาคเอกชนไทย โดย สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) มองว่า ภาพที่เห็นคืออุตสาหกรรมอวกาศโลกกำลังเปลี่ยนโครงสร้าง จากการสร้างดาวเทียมขนาดใหญ่ราคาแพง มาเป็นกลุ่มดาวเทียมขนาดเล็ก โดยเฉพาะดาวเทียมวงโคจรต่ำ (Low Earth Orbit: LEO) ที่ใช้ชิ้นส่วนเชิงพาณิชย์และแพลตฟอร์มมาตรฐานกลาง เพื่อให้ต้นทุนต่ำลงและผลิตได้ต่อเนื่อง การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้อุตสาหกรรมที่เคยดูไกลตัวกลายเป็นตลาดที่ผู้ผลิตชิ้นส่วนเชิงพาณิชย์อย่างไทยเข้าไปแข่งได้ จากการพบปะและเข้าเยี่ยมชมบริษัทดาวเทียมขนาดเล็กชั้นนำของญี่ปุ่น 4 แห่ง ทำให้เห็นภาพความเชี่ยวชาญและโอกาสของไทยชัดขึ้นมาก บริษัทแรก คือ Synspective Inc. ซึ่งพัฒนาดาวเทียมเรดาร์ขนาดเล็กและให้บริการวิเคราะห์ข้อมูลครบวงจร ใช้ติดตามภัยพิบัติอย่างน้ำท่วมและการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างพื้นฐานได้ตลอด 24 ชั่วโมง บริษัทที่ 2 คือ Institute for Q-shu Pioneers of Space (iQPS) ซึ่งพัฒนาดาวเทียมเรดาร์ขนาดเล็กเพื่อเพิ่มความถี่ในการถ่ายภาพพื้นผิวโลก และถนัดดึงผู้ผลิตนอกวงการอวกาศ โดยเฉพาะกลุ่มยานยนต์และเซมิคอนดักเตอร์ เข้ามาช่วยผลิตชิ้นส่วน บริษัทที่ 3 คือ Axelspace Corporation ผู้บุกเบิกดาวเทียมสำรวจโลกแบบ Optical ขนาดเล็ก มีบริการเด่นคือการเปิดพื้นที่บนดาวเทียมแบบแชร์กัน (AxelLiner Laboratory) ให้ผู้ผลิตนอกวงการอวกาศส่งชิ้นส่วนขึ้นไปทดสอบจริงบนวงโคจร เพื่อสร้างประวัติการใช้งานจริงในอวกาศ (Flight Heritage) บริษัทที่ 4 คือ ArkEdge Space ซึ่งพัฒนาดาวเทียมขนาดจิ๋วบนแพลตฟอร์มมาตรฐานกลาง ควบคู่กับโซลูชันข้อมูลภูมิสารสนเทศและ IoT และมีโครงการนำร่องเฝ้าระวังไฟป่าและจัดการน้ำในไทยอยู่แล้ว สำหรับ 4 บริษัทมีเป้าหมายตรงกันคือหาพันธมิตรและขยายห่วงโซ่อุปทานมาที่ไทย โดยเปิดรับผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์ไทยที่มีความแม่นยำสูงให้ร่วมพัฒนาชิ้นส่วนมาตรฐาน ได้แก่ แผงโครงสร้าง โซลาร์เซลล์ สายอากาศ ระบบควบคุมและจ่ายไฟ และอุปกรณ์รับส่งสัญญาณภาคพื้นดิน ฝ่ายไทยก็มีรายการชิ้นส่วนของตัวเองที่เสนอ ได้แก่ แผงโซลาร์เซลล์และโครงสร้างโลหะสำหรับดาวเทียม แผงวงจร PCB และสายไฟที่ทนการสั่นสะเทือนและความร้อนสูง และอุปกรณ์ภายในยานอวกาศ เช่น เบาะนั่ง คณะนักธุรกิจจาก ส.อ.ท. พบปะและเข้าเยี่ยมชมบริษัทดาวเทียมขนาดเล็กชั้นนำของญี่ปุ่น จับมือ JAXA-JETRO ต่อยอด 6 อุตสาหกรรมเป้าหมายใหม่ อย่างไรก็ตาม ส.อ.ท. ได้ลงนามหนังสือแสดงเจตจำนง (Letter of Intent) กับ JAXA และ JETRO สำนักงานกรุงเทพฯ ว่าด้วยการพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน เอกสารนี้เป็นส่วนหนึ่งของภารกิจ Parts Transformation ของ ส.อ.ท. ซึ่งจะนำจุดแข็งของผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ตั้งแต่ Tier 1 ถึง Tier 3 ไปต่อยอดใน 6 อุตสาหกรรมเป้าหมายใหม่ ได้แก่ เครื่องมือแพทย์ ระบบราง อุตสาหกรรมป้องกันประเทศ เครื่องจักรกลการเกษตร ระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์ และการบินและอวกาศ นางพิมพ์ใจ ลี้อิสสระนุกูล ประธาน ส.อ.ท. ระบุว่าอุตสาหกรรมนี้สร้างมูลค่าได้ทั้งจากการผลิตดาวเทียมและการให้บริการข้อมูล แต่ถ้าจะตอบสนองตลาดได้จริง ต้องผ่านโจทย์หลายข้อ ได้แก่ การพัฒนาเทคโนโลยี การคุมต้นทุน การผลิตในปริมาณมากโดยรักษาคุณภาพให้สม่ำเสมอ การบริหาร Local Content และการปล่อยดาวเทียม ทั้งนี้ ส.อ.ท. ได้เสนอแนวทาง Co-Creation ที่พัฒนาทั้งคนและห่วงโซ่อุปทาน และจะนำข้อกำหนดทางเทคนิคกลับมาคุยกับผู้ประกอบการไทย เพื่อแยกว่าชิ้นใดทำได้ทันที และชิ้นใดต้องเติมทักษะหรือมาตรฐาน ส.อ.ท. ได้ลงนามหนังสือแสดงเจตจำนง (Letter of Intent) กับ JAXA และ JETRO สำนักงานกรุงเทพฯ ว่าด้วยการพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน หาช่องทางสานต่อสร้างโอกาสเอกชนไทย ด้าน นายปณิธาน ปวโรฬารวิทยา เลขาธิการ ส.อ.ท. มองโอกาสที่น่าจับตาว่า นอกจากชิ้นส่วนที่อยู่บนตัวดาวเทียมแล้ว กลุ่มอุปกรณ์ที่มีแนวโน้มจะถูกใช้งานเยอะมากและเป็นช่องทางใหญ่ของไทยคือ เซ็นเซอร์ (Sensor) และอุปกรณ์ตรวจวัดต่าง ๆ ที่ต้องทำงานเชื่อมกับดาวเทียมในระบบนิเวศอวกาศ (Space Ecosystem) ทั้งนี้เพื่อนำข้อมูลมาใช้แก้ปัญหาจริงทั้งเรื่องเกษตร การจัดการน้ำ และภัยพิบัติ ซึ่งเป็นจุดที่ภาคการผลิตไทยเข้าไปต่อยอดและสร้างปริมาณการผลิตได้ในวงกว้าง เพราะภาพถ่ายดาวเทียมที่อัปเดตทุก 10-30 นาที มีความสำคัญต่อการจัดการภัยแล้งและน้ำท่วมของไทยอย่างมาก ขณะที่ นายชญานินทร์ โพธิวรคุณ ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ ส.อ.ท. ย้ำถึงก้าวต่อไปว่า การจะทำให้ความร่วมมือนี้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรมได้จริง ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งฝั่งญี่ปุ่นอย่างสถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย JETRO และ JAXA รวมถึงหน่วยงานหลักในไทยอย่างสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA และสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NARIT เพื่อใช้เป็นจุดเริ่มต้น (Starting Point) ในการขับเคลื่อนเรื่องนี้ให้เดินหน้าต่อไปได้อย่างชัดเจน หลังจากนี้ ส.อ.ท. และพันธมิตรทุกฝ่ายจะเริ่มทำแผนที่ผู้ผลิตชิ้นส่วนและจัดเวิร์กชอปโดยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อแกะรายละเอียดชิ้นส่วนดาวเทียมขนาดเล็กและอุปกรณ์ภาคพื้นดินมาประเมินร่วมกับโรงงานไทย นับเป็นก้าวสำคัญที่จะพาผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ไทยขยับขึ้นไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานอวกาศระดับโลกได้ คณะเอกชนไทยร่วมเดินทางโรดโชว์ส่งเสริมการลงทุนที่ประเทศญี่ปุ่น และลงนามเอกสารความร่วมมือระหว่างสองประเทศ ท้ายที่สุดความหมายของ “อุตสาหกรรมอวกาศ” อาจไม่ใช่เรื่องการส่งคนไปดวงจันทร์ และเดิมพันของไทยไม่ได้อยู่ที่ศักดิ์ศรีของการมีโครงการอวกาศ แต่อยู่ที่ SME นับล้านรายซึ่งต้องหาตลาดใหม่ก่อนตลาดชิ้นส่วนรถยนต์จะหดตัว ประตูที่ญี่ปุ่นเปิดให้มีทั้งต้นแบบที่พิสูจน์แล้ว พื้นที่ทดสอบในวงโคจร และความพร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยี ส่วนที่เหลือขึ้นกับว่าแผนที่ผู้ผลิตและเวิร์กชอปที่จะเริ่มหลังจากนี้ จะแปลงหนังสือแสดงเจตจำนงเป็นใบสั่งซื้อชิ้นส่วนได้ทันเวลาหรือไม่ ปี 2570 ซึ่งเป็นปีครบรอบ 140 ปีความสัมพันธ์จะเป็นตัววัดแรกที่เห็นผล