Soms is één enkel incident – een kwestie van luttele seconden – al genoeg om de loop van een carrière voorgoed te veranderen. Enrico Zanarini herinnert zich zo’n beslissend moment, dat zich afspeelde in de paddock tijdens de Grand Prix van Portugal in 1993. Emanuele Naspetti, een van de coureurs die Zanarini begin jaren negentig begeleidde, was op dat moment vastbesloten om zijn toekomst in de Formule 1 veilig te stellen. Het doel was om beter te presteren dan zijn teamgenoot, Rubens Barrichello – een resultaat dat zijn kansen had kunnen vergroten. Maar op het beslissende moment in de kwalificatie, precies toen Naspetti aanzette voor de ronde die zijn lot had kunnen veranderen, trof hij Ayrton Senna – die net de pits had verlaten – recht voor zich op de baan. De poging was verpest en daarmee verdween, zo herinnert Zanarini zich, een grote kans. “Het was onze laatste kans”, vertelde Zanarini aan Motorsport.com. “Emanuele had nog één laatste set banden over en hij moest absoluut leveren. Toen ik Senna de pits uit zag rijden op het moment dat Naspetti de laatste bocht bereikte, wist ik dat onze ronde verpest was. En dat is precies wat er gebeurde.” Zanarini keerde ontredderd terug naar de paddock. Afwezig ging hij voor een televisie zitten, voordat hij een reclamespot van Nike opmerkte. Hij lette niet erg op de beelden, maar de woorden die aan het einde verschenen bleven hem bij: “Try Harder” – leg de lat hoger. Enrico Zanarini and Antonio Giovinazzi, Haas F1 Team “Ik zei tegen mezelf dat het zo niet mocht eindigen”, zei hij. “We moesten het nog een keer proberen – en het beter doen. Dat werd een van mijn motto’s, een van de principes waarnaar ik leef en werk.” Vijftig jaar later is Zanarini nog altijd in de paddock te vinden. Hij heeft verschillende tijdperken meegemaakt, generaties coureurs gekend en gewerkt met zowel kampioenen als veelbelovende jonge talenten. Zijn carrière begon in 1975, toen hij een Autodelta-auto en twee coureurs begeleidde. Vandaag vertegenwoordigt hij, samen met Francesco Principe, onder anderen Rafael Camara, die zojuist met Haas zijn F1-debuut heeft gemaakt. Daartussen ligt een leven in de autosport, vooral gekenmerkt door een unieke benadering van het werk als manager. “In onze wereld leef je elke dag naast de coureurs”, legde hij uit. “Je bouwt heel hechte banden op. Met Emanuele Naspetti waren we als broers – voor hem was ik misschien bijna een tweede vader. En dit zijn relaties die niet per se eindigen wanneer een racecarrière dat doet.” Het meest intrigerende voorbeeld is Eddie Irvine, een van de coureurs die de diepste sporen hebben nagelaten in Zanarini’s professionele loopbaan: “Eddie heeft me echt door de mangel gehaald. Hij had ongelooflijke stemmingswisselingen, vooral als het om zijn privéleven ging. Toch zijn we nog steeds vrienden. Er zijn dertig jaar voorbijgegaan en nu – tussen Brazilië en Las Vegas door – gaan we samen een week op vakantie in Peru. Twee oude kerels op vakantie!” Enrico Zanarini and Eddie Irvine Het is een managementfilosofie die uit een ander tijdperk lijkt te stammen, maar Zanarini beschouwt haar nog altijd als essentieel – niet in de laatste plaats omdat coureurs volgens hem in de loop der tijd veel minder zijn veranderd dan je zou denken. “De competitiedrang die Naspetti, Irvine of Zanardi hadden, is dezelfde die ik vandaag bij Camara zie”, meende hij. “Zodra het vizier naar beneden gaat, veranderen ze allemaal in competitieve beesten. “Wat vooral is veranderd, is de invloed van technologie en sociale media. Vroeger was de relatie met het publiek compleet anders. Tegenwoordig besteedt een jonge coureur veel tijd aan zijn telefoon – om op de hoogte te blijven, rechtstreeks met mensen te communiceren. Maar de competitieve geest blijft hetzelfde.” De waarde van ervaring en de relatie met Ferrari In de loop van de decennia is ook de rol van een manager ingrijpend veranderd. De opkomst van academies die door teams en fabrikanten worden gerund, heeft de verhoudingen verschoven en in sommige gevallen de speelruimte verkleind voor degenen die de coureurs vertegenwoordigen. “Met Red Bull – in elk geval zolang Helmut Marko de leiding had – was het praktisch onmogelijk om een zinvolle dialoog aan te gaan. Ze namen je niet eens in overweging, tenzij je toevallig de manager van Max Verstappen was. Mercedes hanteert ook een zeer autoritaire aanpak en heeft de neiging om managers aan de zijlijn te houden. Ferrari daarentegen heeft ons werk altijd gerespecteerd. Hetzelfde geldt voor Haas en McLaren.” De relatie met Maranello is een van de belangrijkste sterke punten van het bureau. Het is een samenwerking die al in de tijd van Irvine begon en voortleeft, met momenteel vijf aan Ferrari gelieerde coureurs die door de organisatie van Zanarini worden vertegenwoordigd. Dit was ook de reden waarom Camara zijn carrière aan het bureau toevertrouwde. “Rafael kwam naar ons omdat hij op zoek was naar de ervaring die hoort bij een gevestigde relatie met Ferrari”, legde Zanarini uit. “We kenden hem al en volgden zijn progressie met interesse, maar we hebben hem niet actief benaderd omdat hij een andere manager had. Het is een kwestie van beroepsethiek; we respecteren het werk van anderen.” Rafael Camara, Haas F1 Team Foto di: Michael Potts / LAT images via Getty Images Het onderwerp ethiek komt herhaaldelijk terug in Zanarini’s verhaal. “Dit is een omgeving waarin het makkelijk is om achterbakse praktijken te hanteren – waarin je snel geld zou kunnen verdienen door buiten de regels te opereren”, voegde hij toe. “Ik heb mijn team altijd gezegd dat ze zich correct moeten gedragen en de dingen op de juiste manier moeten doen. Zo onderhoud je ook relaties op de lange termijn.” Volgens Zanarini is ervaring de grootste troef die een manager een jonge coureur kan bieden: “Je hoeft geen genie te zijn. Als je 50 jaar in de autosport hebt doorgebracht, heb je zoveel scenario’s gezien die vroeg of laat wel terug moeten komen. Iets wat 20 jaar geleden is gebeurd, kan morgen zomaar met Rafael gebeuren. Ik kan hem voorbereiden en uitleggen wat hij kan verwachten. En hij is een intelligente jonge man die veel respect heeft voor ervaring. “In het geval van Rafael speelde ook een connectie die we hebben met een commerciële partner in Brazilië – bureau FWD – een cruciale rol; zij leveren uitstekend werk met het Câmara-project. Alles viel perfect op zijn plek.” Rafael Camara: talent en een nieuwe mindset Camara voorbereiden op zijn F1-debuut tijdens de Grand Prix van Brazilië vergde een specifieke aanpak. Na een carrière die was opgebouwd rond het najagen van pole positions, overwinningen en kampioenstitels, bevond de rookie zich plots in een omgeving waarin succes aan totaal andere criteria wordt afgemeten. “De afgelopen week hebben we alles moeten resetten”, legde Zanarini uit. “We zitten bij een team waarmee we – behoudens een of andere buitengewone wending – geen pole positions zullen pakken of races zullen winnen. Rafael is gewend om voor zeges te vechten, dus we hebben hem moeten uitleggen dat de aard van het werk nu anders is. Als hij goed werk levert, komt de tijd dat hij een auto heeft waarmee hij pole positions en overwinningen kan behalen.” Enrico Zanarini with Giancarlo Fisichella Voor Zanarini is het bereiken van de F1 niet alleen de bekroning van een traject; het is het begin van een nieuw hoofdstuk. En gevraagd welke van de coureurs die hij heeft begeleid qua puur talent het meest op Camara leek, is zijn antwoord veelzeggend: “Misschien [Giancarlo] Fisichella. Het is heel moeilijk om vergelijkingen te maken, maar qua puur talent is hij degene aan wie ik denk. Hun persoonlijkheden zijn echter totaal verschillend – de een is introvert, de ander extravert.” Er is ook een aspect van het werk van een manager dat zelden aan het licht komt: het begeleiden van de families. “We hebben praktisch een diploma in ‘oudermanagement’ behaald!” riep Zanarini uit. “Ik denk dat we een speciale prijs verdienen. Soms is het begeleiden van de ouders veeleisender dan het begeleiden van de coureurs. Families hebben zoveel opgeofferd om hun kinderen te helpen deze niveaus te bereiken, en de emotionele band is ongelooflijk sterk. Maar er komt een moment waarop de jonge coureur zelfstandig moet worden, en die overgang begeleiden is niet altijd gemakkelijk.” Van Ron Dennis tot Zak Brown, een minder arrogante paddock Zanarini maakte een versie van de F1 mee waarin beslissingen rechtstreeks door teameigenaren werden genomen – een wereld waarin persoonlijke relaties vaak doorslaggevend waren, al waren ze niet altijd eenvoudig. Hij herinnert zich een ontmoeting met Ron Dennis, geregeld om Giancarlo Fisichella te bespreken na diens overwinning in de Grand Prix van Brazilië van 2003: “Hij ontving me in zijn hotelkamer, in de buurt van Imola. Hij was vanaf het begin arrogant. Hij vertelde me dat hij niet geïnteresseerd was in Fisichella en dat hij alleen had ingestemd met een ontmoeting omdat ik hem daarom had gevraagd. Er zijn verschillende manieren om iemand te vertellen dat je niet geïnteresseerd bent, en hij koos zeker niet de meest elegante…” Het contrast met de huidige leiding van McLaren is groot: “Zak Brown heeft een geest die sterk op die van mij lijkt. Ik zeg altijd dat ik een tweedehandsautoverkoper ben, omdat ik uit die branche kom. En als je in een showroom werkt, leer je dat je naar iedereen moet luisteren. Er kan iemand binnenlopen die eruitziet alsof hij geen cent te makken heeft, en vervolgens drie Mercedessen kopen. Zak luistert naar iedereen en trekt daarna natuurlijk zijn eigen conclusies.” Paradoxaal genoeg komt de F1 op Zanarini, hoewel die veel complexer en welvarender is geworden, nu minder arrogant over dan vroeger: “Toen waren er individuele eigenaren; vandaag zijn de structuren anders en is er meer dialoog. Ik zie in de huidige paddock niet hetzelfde soort arrogantie dat ik toen soms tegenkwam.” Ook Zanarini’s vergelijking tussen het Bernie Ecclestone-tijdperk en het Liberty Media-tijdperk is vrij van nostalgie. Hoewel hij erkent dat het oude systeem destijds werkte, gelooft hij dat het huidige management veel beter past bij de schaal die de F1 heeft bereikt. Antonio Giovinazzi, Haas F1 Team and Enrico Zanarini Francesco Principe is de toekomst Na 50 jaar in het vak vertoont Zanarini geen tekenen dat hij het rustiger aan gaat doen. Op de vraag of hij ooit heeft overwogen de autosport te verlaten, reageert hij direct: “Nee – want de volgende dag zou ik doodgaan!” Toch is er het besef dat de toekomst van het bureau uiteindelijk aan een nieuwe generatie moet worden toevertrouwd. Hier komt Francesco Principe in beeld, die de verantwoordelijkheid heeft gekregen voor het Camara-project. “Dit project ligt volledig in zijn handen, wat mij enorm veel voldoening geeft”, zei Zanarini. “Francesco Principe is in zekere zin mijn eigen creatie – dat zeg ik met trots. We hebben een symbiose ontwikkeld waarin zijn frisse, jeugdige mindset mijn eigen ervaring aanvult.” De band gaat verder dan professionele zaken: “Mijn eigen kinderen hebben andere carrièrepaden gekozen. In de autosportwereld is Francesco mijn zoon. Ik weet dat mijn eigen reis op een dag ten einde komt, maar het is geruststellend om te weten dat er iemand zal zijn om dit werk voort te zetten.” Misschien vat deze passage het verhaal van Enrico Zanarini het best samen – een man die de evolutie van raceauto’s, teams, reglementen en de manier waarop in de autosport zaken wordt gedaan heeft meegemaakt. Hij heeft coureurs gekend die later wereldkampioenschappen wonnen, maar ook anderen die hun dromen zagen verdwijnen op slechts enkele meters in een kwalificatieronde. En nu, een halve eeuw later, herkent hij zichzelf nog steeds in die twee woorden die ooit op een bijzonder bittere middag op een televisiescherm verschenen: “Try Harder.” Probeer het opnieuw – en probeer het beter.