Een verkeersbord boven de snelweg, een tunnelwand of een object naast de rijbaan is voor een automobilist normaal gesproken geen reden om te remmen. Toch kunnen zulke alledaagse situaties moderne rijhulpsystemen in verwarring brengen. De auto denkt dan dat er een aanrijding dreigt en grijpt zelfstandig in, terwijl de bestuurder helemaal geen gevaar ziet. Dat gebeurt doordat steeds meer auto's zijn uitgerust met een automatisch noodremsysteem, ook wel Autonomous Emergency Braking (AEB) genoemd. Het systeem gebruikt camera's, radar of een combinatie daarvan om de omgeving te controleren en een dreigende botsing te herkennen. Wanneer de bestuurder niet op tijd reageert, kan de auto zelf remmen. Dat levert een belangrijke bijdrage aan de verkeersveiligheid, maar de techniek is niet onfeilbaar. Het probleem ontstaat wanneer het systeem een verkeerde inschatting maakt. In plaats van te remmen voor een echt obstakel, reageert de auto op iets wat alleen in de waarneming van zijn sensoren een gevaar lijkt. Vooral bij hogere snelheden kan zo'n onverwachte remactie een gevaarlijke situatie veroorzaken voor het achteropkomende verkeer. Waarom een auto kan remmen voor iets dat niet op de weg staat Hoe dat mogelijk is, wordt duidelijk uit een onderzoek dat TNO in opdracht van de RDW uitvoerde. Het rapport werd in 2022 afgerond en eind oktober 2026 door de minister van Infrastructuur en Waterstaat openbaar gemaakt. Daarin beschrijven de onderzoekers verschillende omstandigheden waarin automatische noodremsystemen ten onrechte kunnen ingrijpen. Een belangrijke oorzaak is dat sensoren niet altijd goed kunnen bepalen waar een object zich precies bevindt. Een verkeersbord dat boven de weg hangt, kan bijvoorbeeld worden aangezien voor iets dat zich op de rijbaan bevindt. Ook vangrails, bushaltes en tunnelwanden kunnen voor verwarring zorgen wanneer het systeem hun positie verkeerd interpreteert. Daar komt bij dat radar niet uitsluitend signalen ontvangt van obstakels die daadwerkelijk voor de auto staan. Reflecties kunnen ervoor zorgen dat een object op een andere plek lijkt te staan dan in werkelijkheid het geval is. Camera's hebben weer andere beperkingen, bijvoorbeeld bij laagstaande zon of slecht zicht. De software moet al die informatie combineren en in zeer korte tijd beslissen of remmen noodzakelijk is. Volgens TNO zijn zulke fouten door de beperkingen van sensortechnologie niet volledig uit te sluiten. Fabrikanten kunnen het risico wel verkleinen met betere software, uitgebreidere tests en verbeteringen aan de manier waarop verschillende sensoren samenwerken. In Nederlandse tunnels werd al voor onverwachte remacties gewaarschuwd Een opvallend voorbeeld uit het TNO-rapport komt uit Zeeland. Bij de Westerscheldetunnel werden automobilisten in het verleden met speciale verkeersborden gewaarschuwd om hun adaptieve cruisecontrol uit te schakelen. De aanleiding waren meldingen van bestuurders wier auto tijdens het rijden door de tunnel onverwacht begon te remmen. Bij een praktijkonderzoek in 2021 bleek een onderzocht automodel tijdens iedere passage door de tunnel ten onrechte te reageren. De onderzoekers zagen verschillende waarschuwingen en remingrepen, maar daarmee was nog niet precies vastgesteld welke eigenschappen van de tunnel de reacties veroorzaakten. De waarschuwing bij de tunnel laat bovendien een belangrijk verschil tussen rijhulpsystemen zien. Adaptieve cruisecontrol past de snelheid aan het verkeer voor je aan en kan daarvoor zelf remmen. Het automatische noodremsysteem is bedoeld om bij dreigend gevaar veel krachtiger in te grijpen. Bij veel auto's blijft dat laatste systeem actief wanneer de bestuurder de adaptieve cruisecontrol uitschakelt. Dat maakt het probleem ingewikkelder dan simpelweg een knop uitzetten. Niet iedere onverwachte remactie wordt door hetzelfde systeem veroorzaakt en de werking verschilt per voertuig. Een systeem dat ongelukken voorkomt, kan zelf gevaar veroorzaken De gevolgen hangen sterk af van de situatie. Een korte, lichte remingreep is vooral schrikken, maar wanneer een auto op de snelweg plotseling hard vertraagt, krijgt de bestuurder achter hem mogelijk weinig tijd om te reageren. Vooral bij onvoldoende volgafstand kan dat tot een kop-staartbotsing leiden. TNO waarschuwt ook voor een minder zichtbaar gevolg. Automobilisten die herhaaldelijk onverwachte remingrepen meemaken, kunnen het vertrouwen in hun rijhulpsystemen verliezen. Daardoor bestaat de kans dat ze functies uitschakelen die onder normale omstandigheden juist helpen om ongelukken te voorkomen. Ondertussen is nog altijd niet duidelijk hoe vaak spookremmen in Nederland voorkomt. In antwoorden op Kamervragen liet minister Vincent Karremans eind oktober weten dat bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in vier jaar tijd twintig meldingen over automatische noodremsystemen waren binnengekomen. Van die twintig meldingen is niet bekend hoeveel daadwerkelijk betrekking hebben op spookremmen. Bij de RDW waren bovendien geen door fabrikanten gemelde incidenten bekend waarbij spookremmen aantoonbaar als oorzaak was vastgesteld. Dat betekent niet dat het probleem niet voorkomt. Volgens de minister worden zulke incidenten niet systematisch geregistreerd en weten veel automobilisten niet waar ze een melding kunnen doen. Wat kun je doen wanneer je auto onverwacht remt? Daarom vraagt het Verbond van Verzekeraars om beter onderzoek en eenvoudigere toegang tot voertuiggegevens. De organisatie deed die oproep op 10 november. Gegevens uit de auto kunnen mogelijk laten zien welk systeem ingreep en wat er vlak daarvoor gebeurde. Dat is belangrijk om een technische fout vast te stellen, maar ook om na een ongeluk te bepalen wie verantwoordelijk is voor de schade. Voor bestuurders is het vooral belangrijk om een onverwachte remactie serieus te nemen. Houd tijdens het rijden de controle over de auto en blijf op het overige verkeer letten. Wanneer je veilig kunt stoppen, noteer dan waar en wanneer het gebeurde, hoe hard je reed en wat de weers- en verkeersomstandigheden waren. Eventuele dashcambeelden kunnen helpen om de situatie achteraf te reconstrueren. Laat de auto vervolgens controleren door een garage of dealer, zeker wanneer het probleem vaker voorkomt. Vraag daarbij om een schriftelijke vastlegging van de klacht en de technische bevindingen. Een storing is namelijk niet altijd gemakkelijk te reproduceren, terwijl eventuele opgeslagen foutcodes of voertuiggegevens bij het onderzoek kunnen helpen. Daarnaast kunnen automobilisten een incident melden bij de ILT via de meldformulieren, onder 'Overige onderwerpen'. Dat kan ook wanneer er geen ongeluk is gebeurd. Wanneer er wel schade ontstaat, is het verstandig de situatie bij de autoverzekering te melden en het beschikbare bewijsmateriaal te bewaren. De discussie gaat daarmee niet alleen over de vraag waarom een auto op een vrije weg plotseling remt, maar ook over wat er daarna gebeurt. Zolang niet goed wordt geregistreerd welke systemen onterecht ingrijpen en onder welke omstandigheden dat gebeurt, blijft het voor fabrikanten, toezichthouders en automobilisten lastig om terugkerende problemen te herkennen.